شته چیست و روش های از بین بردن غیر شیمیایی آن

شته چیست و چگونه از بین ببریم : سلام این مطلبو وقتی مینوشتم و عکساشو نگاه میکردم خودم بدنم مور مور میشد دیگه به بزرگی خودتون ببخشید، یکی از عمده مشکلات در نگهداری گیاهان آپارتمانی و محصولات باغی شته هست که میتونه به گیاه شما اسیب بزنه ولی شما میتونید از آب، مایع حشره کش، روغن چریش، حشره کش خانگی، الکل و اسپری های شیمیایی برای ازبین بردن این موجود استفاده کنید.

علائم آلودگی به شته — از کجا بفهمیم گیاه ما شته دارد؟

شته‌ها حشرات بسیار ریزی هستند و خیلی وقت‌ها تا چند هفته ممکن است بدون اینکه متوجه شوید، روی گیاه زندگی و تکثیر کنند. اما اگر بدانید باید دنبال چه نشانه‌هایی بگردید، خیلی زود متوجه حضور این مهمان‌های ناخوانده می‌شوید. اولین و واضح‌ترین نشانه، دیدن توده‌ها و دسته‌های کوچک حشرات نرم‌تن در پشت و زیر برگ‌ها، اطراف جوانه‌های تازه و نوک ساقه‌هاست. این حشرات معمولاً دسته‌جمعی کنار هم می‌نشینند و رنگشان می‌تواند سبز، زرد، مشکی، سفید یا حتی صورتی باشد.

نشانه دوم که معمولاً قبل از دیدن خود حشره حس می‌شود، ماده‌ای چسبناک و براق به نام «عسلک» است. شته‌ها بعد از مکیدن شیره گیاه، قند اضافی را به‌صورت مایعی شیرین و چسبنده دفع می‌کنند. اگر با لمس کردن برگ‌ها حس چسبندگی داشتید یا قطره‌های براقی روی برگ‌ها و گلدان دیدید، شک نکنید که آفت وارد شده است. این عسلک به‌مرور محیط رشد قارچی به نام فوماژین (قارچ دوده) را آماده می‌کند؛ لایه‌ای سیاه‌رنگ مثل دوده که روی سطح برگ می‌نشیند، مانع رسیدن نور به گیاه شده و فتوسنتز را مختل می‌کند.

علاوه بر این، اگر برگ‌های گیاهتان دچار پیچیدگی، زرد شدن ناگهانی یا بدشکلی شده‌اند یا جوانه‌ها و غنچه‌ها قبل از باز شدن می‌ریزند، باید به شته شک کنید. یک نشانه جالب دیگر هم تردد مداوم مورچه‌ها روی ساقه گیاه است؛ مورچه‌ها عاشق عسلک شته هستند و اگر دیدید بی‌دلیل روی گیاه رفت‌وآمد دارند، به احتمال زیاد شته‌ها در بالای گیاه لانه کرده‌اند!

معرفی گام به گام شته

در ادامه به شما موجود جذابی را معرفی خواهیم کرد که میتونه گیاهان شما ر نابود کنه ولی در انتهای مطلب نحوه از بین بردن شته گیاهان آپارتمانی رو هم بهتون آموزش میدیم که خیالتون راحت باشه

معرفی شته

جواب این سوال که شته چیست رو بای اینگونه داد که یکی از آفت های رایج در بین گل ها و گیاهان زینتی، شته ها هستند این موجود از خانواده Aphidoidea میباشد. این موجود کوچک به سرعت تکثیر شده و تعداد آنها افزایش می یابد. آنها هم به صورت دو جنسی و هم به صورت تک جنسی وجود دارند.

یک شته ماده به تنهایی می تواند تولید مثل کند و تقریبا هر هفته تعداد زیادی نوزاد شته به دنیا می آیند که بعد از یک هفته آنها نیز قدرت تولید مثل دارند. شته ها از شیره گیاهان تغذیه می کنند و مورچه ها از شیره ای که از شته ها میگیرند تغذیه می کنند.

خب بعد از معرفی این موجود جذاب 🙂 میرسیم به رایج ترین نوع اونها برای گل و گیاهان آپارتمانی که به رنگ سبز روشن دیده خواهند شد، ولی این موجودات در رنگهای زیبایی مانند صورتی، سفید، خاکستری و سیاه هم خودشونو به رخ شما بکشند.یک نوع جذاب شته وجود داره که علاوه بر کارهای فوق پرواز هم میتونه بکنه و بهش شته بالدار میگن این نوع از موجودات با ساختن کلنی‌ها می‌توانند پرواز کرده و دیگر گیاهان را آلوده کنند.

ترکیبات جالب شته و مورچه

وجود مورچه و شته در یک جا می تواند اوضاع را وخیم تر کند. مورچه ها شته ها را از شاخه ای به شاخه ی دیگر می برند و با ضربه زدن به شته ها آنها را می دوشند و شیره تراوش شده از بدن شته ها را می خورند، در مقابل این غذای مجانی، مورچه ها از شته ها در برابر دشمنانشان محافظت می کنند. حالا دیدید که ترکیب رویایی با هم تشکیل دادند.

برای قطع این زنجیره همکاری خطرناک، می‌توانید از دو ترفند مکانیکی ساده استفاده کنید: دور تنه اصلی یا لبه گلدان را یک دور نوار چسب دوطرفه بچسبانید؛ مورچه‌ها هنگام بالا رفتن به چسب گیر کرده و دستشان از شته‌ها کوتاه می‌شود. همچنین پاشیدن مقداری خاک دیاتومه (پودر دیاتامیت) به صورت یک نوار نازک پای گلدان، سد نفوذناپذیری برای مورچه‌ها ایجاد می‌کند؛ این پودر معدنی طبیعی به اسکلت خارجی مورچه‌ها آسیب می‌زند اما برای گیاه و انسان کاملاً بی‌خطر است. وقتی چتر حمایتی مورچه‌ها برداشته شود، شکارچیان طبیعی راحت‌تر شته‌ها را کنترل می‌کنند.

شته چیست و چطور به گیاه آسیب می‌زند؟

شته‌ها (Aphids) از راسته‌ی نیم‌بالان، حشراتی بسیار ریز، گلابی‌شکل و دارای بدنی نرم هستند که اندازه آنها معمولاً بین ۱ تا ۱۰ میلی‌متر است؛ به همین خاطر تشخیص انفرادی آنها با چشم غیرمسلح گاهی دشوار است. این حشرات تنوع رنگی بالایی دارند و بسته به نوع گونه و گیاه میزبان، در رنگ‌های سبز، زرد، قهوه‌ای، سیاه، قرمز و حتی سفید پوشیده از موم دیده می‌شوند.

نحوه تغذیه شته‌ها مکانیسم جالبی اما مخرب دارد: آنها دارای یک خرطوم دهانی سوزنی‌شکل و باریک به نام استایلت (Stylet) هستند. شته این خرطوم را مستقیماً وارد آوندهای آبکش و بافت‌های نرم گیاه (نوک شاخه‌های جوان، غنچه‌ها و زیر برگ‌ها) می‌کند و شیره پرورده گیاه را می‌مکد. به همین دلیل روی بافت‌های چوبی و ضخیم کمتر آنها را می‌بینید. مکیده شدن شیره باعث ضعف عمومی، لوله شدن برگ‌ها و توقف رشد جوانه می‌شود.

شاید نگران‌کننده‌ترین ویژگی شته‌ها سرعت فوق‌العاده زاد و ولد آنها باشد. بیشتر شته‌های ماده نیازی به جفت‌گیری ندارند (تولیدمثل بکرزایی یا پارتنوژنز) و نوزادان زنده‌زا به دنیا می‌آورند! هر نوزاد تنها ظرف ۷ تا ۱۰ روز بالغ شده و خودش شروع به زایمان می‌کند؛ بنابراین یک شته منفرد در عرض چند هفته می‌تواند یک کلونی چند صدتایی ایجاد کند.

شته‌ها به دو فرم بی‌بال و بالدار در طبیعت ظاهر می‌شوند:

• شته‌های بی‌بال: فرم معمول هستند که تمام عمر روی همان گیاه مادری زندگی، تغذیه و تولیدمثل می‌کنند.

• شته‌های بالدار (مهاجر): وقتی تراکم جمعیت روی گیاه بیش از حد بالا برود یا کیفیت تغذیه افت کند، نسل جدیدی با بال متولد می‌شود. این شته‌ها پرواز کرده و به سایر گیاهان خانه یا گلخانه سرایت می‌کنند؛ به همین دلیل کنترل سریع آلودگی اهمیت حیاتی دارد.

علاوه بر آسیب فیزیکی، شته‌ها مقادیر زیادی شیره مازاد را به‌صورت ماده‌ای شیرین به نام عسلک ترشح می‌کنند. این عسلک دو مشکل بزرگ می‌سازد: اولاً مورچه‌ها را به دور گیاه جمع می‌کند و ثانیاً بستر رشد قارچ فوماژین (کپک دوده‌ای) می‌شود؛ کپکی سیاه‌رنگ که روی سطح برگ نشسته و با مسدود کردن روزنه‌ها، مانع فتوسنتز طبیعی گیاه می‌گردد.

کدام گیاهان بیشتر در معرض حمله شته هستند؟

اگر در خانه یا باغچه خود از گیاهان زیر نگهداری می‌کنید، باید هوشیارتر باشید؛ چراکه بافت نرم و شیره فراوان این گیاهان، آنها را به هدف اول شته‌ها تبدیل کرده است:

نکته: گیاهانی که برگ‌های گوشتی و پوسته ضخیم دارند (مثل زاموفیلیا، سانسوریا و اغلب ساکولنت‌ها) کمتر مورد حمله شته قرار می‌گیرند.

راههای از بین بردن شته

یکی از دشمنان طبیعی شته ها، کفشدوزک ها هستند. کفشدوزک ها چه در حالت لاروی و چه در حالت بالغ، از شته ها تغذیه کرده و به عنوان یکی از راه های موثر برای مبازره با شته ها شناخته می شود. از کفش دوزک ها میتونید برای مبارزه ارگانیک در باغها استفاده کنید.

زمان مناسب سم‌پاشی شته

برای سم پاشی گیاهان و مقابله با شته ها باید قبل از سبز شدن گیاهان اقدام به سم پاشی کرد، زیرا شته ها در اوایل بهار ظاهر می شوند. در برخی از گیاهان نیز شته ها درست قبل از گل دهی گیاه ظاهر می شوند که در این گیاهان باید قبل از در آمدن گل ها اقدام به سم پاشی کرد

بیشترین گیاهانی که به شته ها حساس هستند گل های سرخ ( رز ) می باشند،به خاطر وجود تیغ هایی بر روی گیاه رز، مورچه ها نمی توانند از شته ها حمایت کنند، در مقابل حشراتی همچون کفشدوزک نیز نمی توانند بر روی این گیاه زندگی کنند و از شته ها تغذیه کنند.

در چنین مواردی می توان از سم استفاده کرد، ولی حتی با یک دستمال نیز می توان شته ها را از روی گیاه برداشت و این کار را تا باز شدن گل ها و یا تا رشد کرد شاخه و ضخیم شدن پوست گیاه ادامه داد.

روش های از بین بردن شته گیاهان آپارتمانی

چون گیاهان آپارتمانی در داخل منزل قرار دارند بهتر هست که از روش های غیر شیمیایی برای از بین بردن این موجودات استفاده کنیم که در ادامه برخی از این روش ها را مورد بررسی قرار میدهیم.

گیاهان خود را بشورید

یکی از راحت ترین و ساده ترین اقدام هایی که یمتونید برای از بین بردن شته گیاهان آپارتمانی انجام دهید شستن اونها هست ، شما میتویند گیاه را در مقابل جریان آب با شدت بسیار زیاد قرار دهید و به کمک پنبه و دستمال آنها را تمیز کنید، البته این روش برای گیاهانی که تازه دچار مشکل شده اند میتونه کاربرد داشته باشه. ولی اگر گیاه شما شاخ و برگی داره که کاملا شکننده است و نمیتونید در مقابل جریان آب قرار دهید پس کل گیاه را درون آب قرار دهید تا شته‌ها از بین بروند.

از الکل استفاده کنید

از دیگر روش های از بین بردن شته گلدان میتوان به استفاده از الکل نام برد درسته که این روش کمی وقت شما رو میگریه ولی روش کارآمدی هست، برای این کار شما باید یک پنبه را به الکل آغشته کرده و با آن شته‌ها را از بین ببرید. سعی کنید تمام گیاه را با استفاده از پنبه تمیز کنید.

ساخت حشره کش های خانگی

اگر میخواهید یک حشره کش خانگی درست کنید باید ۱ حبه سیر، ۱ پیاز کوچک و ۱ قاشق چای خوری فلفل کاین با هم مخلوط کرده و بهش 1 پیمانه اضافه کنید و به مدت یک ساعت به مخلوط آماده شده استراحت بدهید و سپس ترکیب را صاف کرده و ۱ قاشق غذاخوری مایع ظرف شویی به آن اضافه کنید دوباره مواد را خوب مخلوط کنید. حشره کش آماده شده را هر 2 روز یکبار به مدت 2 هفته روی برگهای گیاه اسپری کنید.

روغن چریش — مؤثرترین حشره‌کش ارگانیک و طبیعی

روغن چریش (Neem Oil) که از بذر درخت چریش به دست می‌آید، بدون شک یکی از قوی‌ترین گزینه‌های طبیعی برای مبارزه با شته و سایر آفات مکنده است. این روغن علاوه بر دفع شته، خاصیت ضدقارچ قوی دارد و از گسترش قارچ دوده (فوماژین) هم جلوگیری می‌کند.

فرمول دقیق تهیه اسپری چریش:
• روغن چریش خالص: ۲ قاشق چای‌خوری
• مایع دستشویی یا ظرفشویی ملایم (بدون عطر و ملایم): ۱ قاشق چای‌خوری (صابون به حل شدن روغن در آب کمک می‌کند)
• آب ولرم: ۱ لیتر

طرز استفاده:
۱. صابون را در آب ولرم حل کنید، سپس روغن چریش را اضافه کرده و بطری اسپری را خوب تکان دهید تا امولسیون یکدستی ایجاد شود.
۲. تمام قسمت‌های گیاه، به‌ویژه سطح زیرین برگ‌ها و لابه‌لای جوانه‌ها را به‌طور کامل مه‌پاشی کنید.
۳. مهم: هرگز زیر نور مستقیم خورشید اسپری نکنید؛ همیشه در ساعات خنک عصر یا صبح زود اقدام کنید تا برگ‌ها دچار سوختگی نشوند.
۴. عملیات سمپاشی را هر ۷ تا ۱۰ روز یکبار تکرار کنید (حداقل ۳ دوره) تا از پاکسازی کامل گیاه مطمئن شوید.

اسپری سرکه رقیق

سرکه سفید خانگی یک حشره‌کش تماسی ارگانیک و مؤثر است، اما باید با دقت و رقت مناسب استفاده شود تا برگ‌ها نسوزند.
دستور ساخت: یک پیمانه سرکه سفید را با ده پیمانه آب ولرم مخلوط کنید (نسبت ۱ به ۱۰، مثلاً ۱۰۰ سی‌سی سرکه در یک لیتر آب). محلول را داخل آب‌پاش ریخته و روی نقاط آلوده، به‌ویژه پشت برگ‌ها اسپری کنید.
نکته احتیاطی: قبل از استفاده روی کل گیاه، حتماً محلول را روی یک برگ تست کنید و ۲۴ ساعت صبر کنید. در صورت عدم سوزش، مصرف کنید. این درمان را هر ۷ تا ۱۰ روز یکبار و حداقل ۳ تا ۴ نوبت تکرار کنید.

استفاده از کارت‌های زرد چسبنده

اگر شته‌ها بالدار شده‌اند و در فضای خانه یا گلخانه پرواز می‌کنند، کارت‌های زرد چسبنده (Yellow Sticky Traps) بهترین ابزار کنترل هستند. شته‌های بالدار به‌شدت جذب طیف رنگ زرد می‌شوند و با نشستن روی تله، به چسب ضدآب آن گیر می‌افتند.
این کارت‌ها را در نزدیکی گلدان‌های آلوده و هم‌ارتفاع با شاخسار گیاه آویزان کنید. این تله‌ها اگرچه به‌تنهایی آفت را ریشه‌کن نمی‌کنند، اما چرخه پرواز و سرایت شته به بقیه گلدان‌ها را متوقف می‌سازند.

اسپری دافع دارچین

دارچین نهتنها بوی ناخوشایندی برای شته‌ها دارد، بلکه خاصیت ضدقارچی ملایمی هم به گیاه می‌دهد.
دستور ساخت: یک قاشق چای‌خوری پودر دارچین آسیاب‌شده را در یک لیتر آب ولرم بریزید و خوب هم بزنید. برای جلوگیری از گرفتگی نازل اسپری، حتماً محلول را از صافی بسیار ریز یا پارچه عبور دهید. این محلول بیشتر نقش بازدارنده دارد و برای پیشگیری یا اوایل آلودگی بسیار مفید است. هر هفته یکبار تا رفع کامل آفت اسپری کنید.

روش غوطه‌وری در آب (مخصوص گلدان‌های کوچک)

برای گلدان‌های آپارتمانی کوچک با آلودگی شدید، روش غوطه‌وری یک نجات سریع است. خاک گلدان را با یک کیسه نایلونی یا فویل ببندید تا خاک نریزد. سپس یک سطل بزرگ را از آب ولرم و چند قطره مایع ظرفشویی ملایم پر کنید. گیاه را وارونه کرده و شاخ و برگ آن را به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه درون محلول آب و صابون غوطه‌ور نگه دارید. این کار شته‌ها را شسته و خفه می‌کند. در انتها گیاه را بیرون آورده و با آب تمیز آبکشی ملایم کنید.

نکته طلایی برای تمام روش‌ها: شته‌ها سرعت زاد و ولد وحشتناکی دارند. هر روش خانگی که انتخاب می‌کنید را حتماً هر ۷ تا ۱۰ روز یکبار تکرار کنید و حداقل ۳ الی ۴ نوبت ادامه دهید تا پوره‌های تازه متولدشده هم نابود شوند.

در نهایت برداشتن بخش بیمار گیاه

اگر هیچ کدام از روش های بالا برای گیاه شما جواب نداد و علاقه ای به استفاده از مواد شیمیایی ندارید میتویند بخش هایی از گیاه که دچار مشکل شده را هرس کرده و در داخل سطل آشغال قرار دهید و از خانه هرچه سریعتر خارج کنید.

روش‌های شیمیایی از بین بردن شته گلدان

اگر از روش هایی ارگانیک نتیجه نگرفتید میتونید از سم های شیمیایی استفاده کنید. که در ادامه به شما این روش ها را معرفی خواهیم کرد.

مایع حشره کش

از مایع های حشره کش موجود در بازار و یا مایع ظرف شویی بدون عطر یک قاشق غذاخوری را در یک لیتر حل کنید و به صورت اسپری روی برگهای گیاه اسپری کنید تا زمانی که شته ها از بین بروند.

اسپری شیمیایی

سعی کنید تا آنجا که میتونید از سموم شیمیایی برای گیاهان آپارتمانی استفاده نکنید و با روش های بالا اقدام به از بین بردن بیماری بکنید ولی اگر شدت بیماری و آلودگی زیاد بود میتویند از سم های پیرترین، ایمیداکلوپراید یا پیرتروید‌ها استفاده کنید. در بین این مواد، اسپری‌های پیرترین حاوی سموم کمتری هست و ماندگاری کمتری هم داره.

پیشگیری از شته — چطور نگذاریم گیاهانمان شته بزنند؟

همیشه گفته‌اند پیشگیری بهتر از درمان است، به‌خصوص برای آفتی مثل شته که اگر پا بگیرد، ریشه‌کن کردنش زحمت دارد. با رعایت چند نکته ساده در نگهداری روزمره می‌توانید تا حد زیادی خیالتان را راحت کنید:

• قرنطینه گیاهان تازه‌وارد: هر زمان گلدان جدیدی خریدید یا گیاهی را به خانه آوردید، حداقل ۱ تا ۲ هفته آن را با فاصله از سایر گل‌ها نگه دارید. زیر برگ‌ها و انتهای ساقه‌ها را با دقت چک کنید تا مطمئن شوید آفتی همراهش نیامده است.
• بازرسی هفتگی: موقع آبیاری یا تمیز کردن برگ‌ها، زیر و روی برگ‌های جوان را برانداز کنید. شناسایی شته در همان روزهای اول یعنی نجات بی‌دردسر گیاه.
• زیاده‌روی نکردن در کودهای نیتروژنه (ازت): کودهای با ازت بالا باعث رشد شاخ و برگ‌های بسیار نرم، ترد و پر از شیره می‌شوند؛ دقیقاً همان چیزی که شته‌ها عاشقش هستند! همیشه کوددهی را اصولی و متعادل انجام دهید.
• تهویه هوای مناسب: هوای خفه و راکد همراه با رطوبت، بهشت تکثیر آفات است. مطمئن شوید اتاق گیاهان تهویه و گردش هوای مناسب دارد.
• کاشتن گیاهان دافع شته: اگر بالکن یا باغچه دارید، کاشتن گیاهانی مثل رزماری، نعنا، لاوندر (اسطوخودوس) و آویشن در کنار گل‌های حساس معجزه می‌کند. بوی تند اسانس این گیاهان شته‌ها را به‌طور طبیعی فراری می‌دهد.

سؤالات متداول درباره شته و درمان آن